અમદાવાદ : દેશના આઠ મુખ્ય ઉદ્યોગોના સૂચકાંક દ્વારા માપવામાં આવેલ ભારતનું ખાતર ઉત્પાદન નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ૧૩ વર્ષમાં સૌથી નબળું રહેવાનો અંદાજ છે. પાછલા નાણાકીય વર્ષની સરખામણીમાં ખાતર ઉત્પાદનમાં ૦.૧ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩માં ૩.૩ ટકાના ઘટાડા અને વર્તમાન શ્રેણીમાં પ્રથમ વાર્ષિક ઘટાડા પછી આ પહેલો ઘટાડો છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪માં ખાતર ઉત્પાદન ૩.૭ ટકા અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫માં ૨.૯ ટકા વધ્યું હતું. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં ઉત્પાદનમાં ઘટાડો નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૩ પછીના સરેરાશ ૨.૧ ટકાના વૃદ્ધિદરથી વિપરીત છે.
ડેટા દર્શાવે છે કે માર્ચ ૨૦૨૬માં ૨૪.૬ ટકાના મોટા ઘટાડાથી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં ઘટાડો વધુ તીવ્ર બન્યો હતો, જે એપ્રિલ ૨૦૧૨માં માસિક ઉત્પાદન દેખરેખ શરૂ થયા પછીનો સૌથી મોટો એક મહિનાનો ઘટાડો છે.
૧૪ વર્ષના સમયગાળામાં, માર્ચ મહિનામાં ક્યારેય ૧૫ ટકાથી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો નથી, જેમાં કોરોના દરમિયાનનો ઘટાડો પણ સામેલ છે. માર્ચમાં થયેલા આ ઘટાડાએ આખા વર્ષના વિકાસને નકારાત્મક ક્ષેત્રમાં ધકેલી દીધો, જ્યારે પાછલા મહિનાઓમાં ઉત્પાદનમાં વધારો થયો હતો. એક ઉદ્યોગ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, ‘માર્ચમાં ઉત્પાદનમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો. LNG પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે મોટાભાગના યુરિયા પ્લાન્ટ વાર્ષિક જાળવણી કાર્ય માટે બંધ રહ્યા.’
આ કારણે, માર્ચ ૨૦૨૬ માં વાસ્તવિક યુરિયા ઉત્પાદન એક વર્ષ પહેલાની સરખામણીમાં લગભગ ૨૭ ટકા ઘટીને માત્ર ૧.૮ મિલિયન ટન થયું. વધુમાં, માર્ચ ૨૦૨૬માં ભારતમાં ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ ખાતરોનું ઉત્પાદન આશરે ૯થી ૧૦ મિલિયન ટન હતું, જે માર્ચ ૨૦૨૫ની સરખામણીમાં ૧૬ થી ૨૪ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. આ ખાતરોના ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલના પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે થયું હતું.
ભારત સામાન્ય રીતે દર મહિને ૨થી ૨.૫ મિલિયન ટન યુરિયાનું ઉત્પાદન કરે છે, પરંતુ માર્ચમાં તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો હતો. મુખ્ય ક્ષેત્રના ડેટા પર નજીકથી નજર નાખવાથી જાણવા મળે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં ખાતરનું ઉત્પાદન પણ ઘટયું હતું, અને આના કારણે ઉત્પાદનમાં એકંદર ઘટાડો થયો હશે.
