શહેરના તુલ સીવાડી પાસે આવેલ હાથીખાના માર્કેટયાર્ડ આજે પણ મધ્ય ગુજરાતના વેપાર ધબકારનું મુખ્ય કેન્દ્ર ગણાય છે. ગુજરાત રાજ્યના મોટા જિલ્લાઓમાં સ્થાન ધરાવતા વડોદરામાં કૃષિ ઉત્પાદન બજાર સમિતિની સ્થાપના ૬૭ વર્ષ અગાઉ એટલે કે વર્ષ ૧૯૫૮માં થઈ હતી. ત્યારબાદ ૧૯૯૭થી હાથીખાના માર્કેટ યાર્ટ કાર્યરત બન્યું અને વેપારના નકશામાં મહત્વનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.
અનાજ, કઠોળ, તેલ, મસાલા, સુકા મેવા અને દૈનિક જરૂરિયાતની વસ્તુઓ માટે હાથીખાના બજાર આજે પણ વિશ્વાસનું પ્રતિક છે. ખેડૂતોને યોગ્ય વજન, મહત્તમભાવ અને રોકડ ચુકવણી મળે તે હેતુથી ઉભું કરાયેલું આભજાર આજે શહેરના રિટેઈલ અને હોલસેલ વેપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. ૧૧ એકરમાં ફે લાયેલા આબજારમાં ૪૦૦થી વધુ દુકાન અને ગોડાઉન છે. જેમાં ૩૦૦વેપારીઓ વેપાર કરે છે. વડોદરા જિલ્લાના અસંખ્ય રિટેઈલ અને સેમીરિટેઈલના વેપારીઓ માટે ખરીદીનું મુખ્યસ્થળ છે. ભજાર વાર્ષિક ૪ હજાર કરોડનું ટર્નઓવરધરાવે છે.
આ વિસ્તાર માં ગાય કવાડી સમયમાં હાથીને રાખવામાં આવતા હતા, જેના કારણે વિસ્તાર હાથીખાના તરીકે ઓળખાયો. અગાઉ બજારમાં હાથી બાંધવા માટે જ મીનમાં દાટેલા મોટા પથ્થરો હતા, પ્રવેશદ્વાર પાસે આવેલ તળાવ પહેલા હાથી તળાવ તરીકે ઓળખાતું હતું. બજારમાં કૂવો, પશુઓ માટે પાણીના હોજ અનેઘાસચારા જેવી સુવિધાઓ પણ રહેતી હતી. અહીં માલ સામાન લોડિંગ અને અનલોડિંગ માટે શ્રમિકો ઉપરાંત દુકાન ગોડાઉનમાં વિવિધ કામગીરી માટે મોટીસંખ્યામાં રોજગારીનું નિર્માણ થાયછે. અગાઉ પશુઓના ખરીદી-વેચાણ માટે પશુ બજાર પણ ભરાતા હતા. નાગરિકો માટે આભજાર માત્ર ખરીદીનું સ્થળ નહીં, પરંતુ ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને વેપાર પરંપરાની જીવંતનિશાની છે.
હાથગાડાથી આધુનિક વાહનો સુધીની સફર
એક સમય એવો હતો જ્યારે બજારમાં હાથગાડા, બળદગાડા અને ઊંટ ગાડાદ્વારા અનાજની આવન-જાવન થતી હતી. પશુઓના ગળે બાંધેલા ઘંટડીઓના મધુર નાદ સાથે પાઘડીધારી ગાડાચાલકો ગામડાનું દ્રશ્ય શહેરમાં જીવંત કરતા હતા. બાળકો ગાડાની પાછળ ટીંગાઈને છુપી સવારી માણતા એ દ્રવ્યો. આજે માત્ર યાદોમાં જ જીવંત છે.
આર્થિકવિકાસનો આધારસ્તંભ
હાથીખાના માર્કેટયાર્ડમાં વડોદરા જિલ્લાના આશરે ૧૦થી ૧૨ હજાર ખેડૂતો અને વેપારીઓ જોડાયેલા છે. આજે મોલની ડિમાન્ડ વચ્ચે પણ હાથીખાના બજાર પોતાની ઓળખ જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. જૂનું સોનું કહેવતને સાર્થક કરતું આ બજાર વડોદરાના આર્થિક વિકાસ માં મહત્વનો ફાળો આપી રહ્યું છે. બજાર અનેક પરિવારીને રોજ ગારીઆપે છે અને શહેર-જિલ્લાના વેપારને મજબૂતી આપે છે.
